Kanker & haaruitval

Een van de vervelende bijwerkingen bij bestraling, naast onder andere hoofdpijn en misselijkheid, is haaruitval. Dat gebeurt echter alleen als het hoofd bestraald moet worden. Bestraling op andere plaatsen heeft geen haaruitval als bijwerking. Dat is anders dan bij chemotherapie. De haaruitval zal niet meteen beginnen maar na enkele weken is het toch zichtbaar in de kam of borstel.

Het haar valt alleen uit daar waar er bestraald wordt. Is dat dus de hoofdhuid (hersentumor) dan zullen de wenkbrauwen, de baard- en eventuele snorharen niet uitvallen. Afhankelijk van de dosis is de haaruitval meer of minder.

Haarstichting video: Belangrijkste info over haaruitval door kanker in 1 minuut

Haaruitval door bestraling

In veel gevallen komt na de bestraling het haar weer terug maar het kan wel lang duren, soms wel tot 6 maanden. Bij langdurige bestraling echter kan de haaruitval permanent zijn of dunner, en zeker niet meer zoals vroeger.

Als u van plan bent om een haarwerk aan te schaffen wacht dan niet tot het haar al is uitgevallen. Als u er tijdig bij bent kan de haarwerkleverancier uw eigen haar nog zien en het haarwerk daarop aanpassen. Met een medische indicatie krijgt u een vergoeding via de AWBZ.

Chemotherapie

Waarom veroorzaakt chemotherapie haaruitval?
Chemotherapie vernietigt zowel de kanker cellen als de andere normale cellen in het lichaam. De normale cellen in uw lichaam, die het meeste risico lopen om vernietigd te worden door chemotherapie, zijn degenen die het snelst groeien. Omdat de cellen die verantwoordelijk zijn voor de haargroei zich het snelst delen, worden zij soms vernietigd door chemotherapie. Dunner wordend haar of, in sommige gevallen, complete haaruitval is het resultaat.

Veroorzaken alle medicijnen voor chemotherapie haaruitval?
Nee. Sommige medicijnen voor chemotherapie veroorzaken geen haaruitval. Vele veroorzaken alleen dunner wordend haar, wat vaak niet opgemerkt wordt door andere mensen.

Welke chemotherapie medicijnen veroorzaken haaruitval?
Van de chemotherapie medicijnen die gebruikt worden tegen kanker, veroorzaken sommige haaruitval. Het is belangrijk om in gedachten te houden dat er vele factoren zijn of uw haar uitvalt en in welke mate. De factoren zijn de dosis van de medicijnen, de combinatie van medicijnen en andere individuele karakter eigenschappen van degene die de chemotherapie ondergaat.

Is het haarverlies voor altijd?

Nee, het haarverlies veroorzaakt door chemotherapie is tijdelijk. In feite, zelfs bij totaal haarverlies, begint het haar weer te groeien na verscheidene cycli van chemotherapie en gaat door na vervolgbehandelingen.

Wanneer het haar weer gaat groeien kunnen er veranderingen zijn in kleur en stijl. Het is gewoon dat haar dat weer gaat groeien meer krul bevat als voorheen. Een verandering in kleur is zelfdzaam.

Wat kan ik doen wanneer er haarverlies wordt verwacht tijdens mijn chemokuur?
Iedereen reageert op een andere manier op totale of gedeeltelijk haarverlies. Er is geen goed of verkeerd antwoord. Wat belangrijk is wat u comfortabel vindt en waar u zich het prettigst bij voelt.

Sommige verzekeringsmaatschappijen vergoeden de aankoop van een haarwerk.

Verminderingen van haarverlies bij behandeling van kanker door hoofdhuidkoeling

Tegenwoordig is er bij verschillende behandelingen tegen kanker een mogelijkheid tot hoofdhuidkoeling, waardoor de haaruitval tijdens deze behandeling in veel gevallen wordt verminderd. Hoofdhuidkoeling wordt toegepast om haaruitval ten gevolge van chemotherapie te verminderen. Haaruitval, hoewel “slechts tijdelijk”, wordt door patiënten ervaren als één van de meest belastende bijwerkingen van de chemotherapie.

In Nederland wordt hoofdhuidkoeling aangeboden in enkele Academische Ziekenhuizen, het Nederlands KankerInstituut en bijna 40 Algemene Ziekenhuizen. Haarverlies als gevolg van chemotherapie is van tijdelijke aard. De haarwortels blijven gezond en na de laatste kuur komt het haar weer terug. Het is mogelijk om uw haaruitval te camoufleren d.m.v. een haarwerk. Meer informatie over haarwerken kunt u hier vinden. Klik hier voor een overzicht van haarwerkbedrijven in Nederland.

Voor meer informatie over kanker en voor informatie over de preventie van kanker, kunt u ook kijken op de website van KWF Kankerbestrijding.

Stichting Kinderen Kankervrij

KiKa (Kinderen Kanker Vrij) is voor kinderen met kanker een zeer belangrijke fondsenwerver. De fondsgelden komen ten goede aan de zeven kinderkankercentra in Nederland: Emma Kinderziekenhuis AMC Amsterdam, UMC Groningen Koningin Beatrix Kinderkliniek, Willem-Alexander Kinder- en Jeugdcentrum Leiden, UMC St. Radboud Kinderziekenhuis Nijmegen, ErasmusMC – Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam, VU medisch centrum in Amsterdam, Wilhelmina Kinderziekenhuis Utrecht.

KiKa zorgt er op deze manier voor dat deze centra onderzoek kunnen doen, waardoor versneld therapieën beschikbaar zullen zijn voor een betere behandeling en genezing van kinderkanker. Voor meer informatie over KiKa kunt u kijken op de website van KiKa.

Kanker en haaruitval FAQ – veelgestelde vragen

Bepaalde vragen over kanker en haaruitval komen regelmatig terug. Hieronder vindt u een overzicht van de meest voorkomende vragen. De vragen zijn voorzien van korte en bondige antwoorden.

1. Verlies ik bij kanker altijd mijn haar?

Bestralen heeft als bijwerking meestal haaruitval. Het haar valt uit op plaatsen waar het lichaam bestraald wordt. Wordt u bestraald aan uw hoofd, dan valt uw hoofdhaar doorgaans uit. Andere behaarde plaatsen worden hierdoor niet beïnvloed. Chemotherapie laat meestal uw haar wel uitvallen. Dit duurt ook langer dan haaruitval die wordt veroorzaakt door bestraling. Haaruitval bij een kankerbehandeling is vrijwel altijd onvermijdelijk. Tegenwoordig zijn er ook verschillende soorten chemotherapie ontwikkeld, waarbij er niet of nauwelijks sprake is van haaruitval.

2. Waarom valt mijn haar uit door chemotherapie?

Haaruitval is voor veel mensen de meest bekende bijwerking van chemotherapie. Tijdens chemotherapie wordt kanker behandeld met cytostatica die erop gericht zijn om de snel delende kankercellen te vernietigen en de groei te vertragen. Het nadeel van cytostatica is dat ze ook de gezonde cellen treffen. Hierdoor worden onder andere de haarzakjes getroffen en ontstaat haaruitval.

3. Heeft iedereen met kanker te maken met haaruitval?

Niet iedereen die een behandeling met chemotherapie ondergaat, krijgt te maken met haaruitval. Bepaalde chemotherapieën veroorzaken geen haaruitval. Het soort chemotherapie dat u krijgt, hangt nauw samen met het type kanker, de fase waarin uw ziekte zich bevindt en uw algemene gezondheidstoestand. Chemotherapie bij borstkanker heeft vrijwel altijd haaruitval als bijwerking. Of uw chemotherapie tot haaruitval leidt, kan de behandelend specialist of de verpleegkundige u vertellen.

4. Ik heb haarpijn, hoe ontstaat dat?

Na een chemokuur valt uw haar niet direct uit. Na verloop van een aantal dagen zult u merken dat de hoofdhuid wat gevoeliger wordt dan normaal. Dit gevoel wordt ook wel haarpijn genoemd. U kunt de pijn op ieder moment van de dag ervaren, maar het komt meestal tot uiting als u met uw hoofd op een kussen ligt. Heeft u last van haarpijn? Gebruik dan een gladde kussensloop, waardoor de wrijving van het haar minder wordt.

5. Wanneer begint mijn haar uit te vallen?

Gemiddeld begint uw haar zo’n drie weken na de eerste chemokuur uit te vallen. Kort voor het begin van de volgende kuur valt uw haar in grote plukken tegelijk uit. Uw hoofd krijgt kalende plekken. Het haarverlies hoeft zich niet te beperken tot het hoofd. Uw volledige lichaamsbeharing kan uitvallen door de chemotherapie. De mate waarin uw haar uitvalt, hangt af van het type chemo en verschilt van persoon tot persoon. Haaruitval is vaak een van de meest confronterende bijwerkingen van een chemotherapie behandeling.

6. Kan ik haaruitval door kanker camoufleren?

Ja. Veel mannen en vrouwen kiezen voor het dragen van een sjaaltje, mutsje, pruik of haarwerk bij haaruitval die door een kankerbehandeling wordt veroorzaakt. Geadviseerd wordt om voor het begin van de chemotherapie al op zoek te gaan naar hoofdbedekking die bij u past. Zeker als u het dragen van een haarwerk overweegt. Een haarwerkspecialist kan dan uw eigen haarkleur en kapsel zien. Het haarwerk kan hier dan op afgestemd worden. Daarnaast zijn er tegenwoordig verschillende gespecialiseerde winkels die speciale mutsjes en sjaaltjes verkopen.

7. Ik heb gehoord dat lotgenoten het haar zelf kort knippen. Wordt dat geadviseerd?

Op het moment dat een chemotherapie behandeling wordt geadviseerd, besluiten sommige mannen en vrouwen inderdaad om hun lange haar stapsgewijs korter te laten knippen. U kunt dit zien als tussenstap. Het korter knippen gebeurt ook voordat de chemotherapie begint en de haaruitval een feit is. Dit knippen van de haren is niet verplicht, maar eerder een persoonlijke keuze. Door de haren te knippen, kan men enigszins wennen aan een uiterlijk dat verandert. Wat u ook besluit, het verlies van uw haren is vrijwel altijd een emotionele gewaarwording. Als u besluit om de haren te laten knippen, kunt u iemand meenemen naar de kapper om u door dit moeilijke moment heen te helpen.

8. Wanneer begint mijn haar opnieuw te groeien?

Nadat de chemotherapie is afgelopen begint uw haar terug te groeien. De snelheid waarin dit gebeurt, verschilt per persoon. Sommigen zien al vrij snel kleine haartjes groeien en anderen zien de eerste haartjes na een of twee maanden verschijnen. Het is mogelijk dat de haargroei al tijdens de chemotherapie begint. Geregeld wordt nieuwe haargroei gezien als patiënten met hun laatste kuur bezig zijn.

9. Remt een haarwerk, sjaaltje of muts de nieuwe haargroei af?

Nee. U kunt zelf bepalen tot wanneer u uw hoofd bedekt met een haarwerk. Het dragen van een sjaaltje of muts heeft ook geen enkele invloed op de groei van uw haar na chemotherapie. De haartjes die groeien, worden ook niet beschadigd door een haarwerk, sjaal of mutsje.

10. Ziet mijn nieuwe haar eruit zoals ik dat gewend ben?

Na chemotherapie kan het nieuwe haar er in het begin anders uitzien. Dit uit zich voornamelijk in een donkerdere kleur. Soms kan ook de structuur van het haar anders zijn. Het is niet ondenkbaar dat u, indien u voorheen stijl haar had, na de chemotherapie krullend haar krijgt. Deze verandering is vaak tijdelijk van aard. Na verloop van een aantal maanden komt uw eigen haar langzaam maar zeker weer terug. Veranderingen kunnen ook blijvend van aard zijn. Iedereen ervaart de haarbos die terug groeit na een chemotherapie behandeling anders.

11. Kan het haar na een chemotherapie behandeld worden zoals voorheen?

Voor een professioneel advies gaat u bij voorkeur naar uw kapper. Sommige kappers zullen zeggen dat u het haar meteen kunt behandelen zoals voorheen. Anderen zullen u adviseren om te wachten tot het haar een zekere lengte heeft. Wat van belang is, is de conditie van uw hoofdhuid. Chemo behandelingen kunnen een droge huid tot gevolg hebben. Het is dan vaak beter om nog even te wachten met kleuren, verven of permanenten tot de huid optimaal hersteld is. Een gezonde hoofdhuid is belangrijk voor een mooie bos haar.

12. Is hormoontherapie van invloed op mijn haargroei?

Medicatie en dus ook hormoontherapie kan een zekere invloed hebben op uw haar. Soms wordt haar dunner onder invloed van medicatie. Uw behandelend arts kan u hierover alle informatie geven. Ervaren artsen kunnen ook vrij goed inschatten hoe groot de kans op bijwerkingen is in uw situatie.

13. Kunnen mijn wimpers en wenkbrauwen ook uitvallen door chemotherapie?

Hoe en of uw wimpers en wenkbrauwen uitvallen door chemotherapie, hangt hoofdzakelijk af van het type chemo waarmee u behandeld wordt. De ene chemokuur heeft meer kans op totale haaruitval dan de andere. Het verlies van wenkbrauwen en wimpers door chemo is tijdelijk van aard.

14. Doet het pijn om mijn wimpers en wenkbrauwen te verliezen?

Het uitvallen van wimpers en wenkbrauwen doet normaal gesproken geen pijn. U kunt wel een geïrriteerd of jeukend gevoel ervaren. Dit gevoel is tijdelijk en stopt op het moment dat de haartjes zijn uitgevallen. Voorkom in ieder geval dat u zelf aan de haren trekt. Dit kan het ooglid irriteren en in extreme gevallen zelfsbeschadigen. Als u last blijft houden van het geïrriteerde gevoel, dan kunt u aan de verpleegkundige oogdruppels of een verzachtende crème vragen.

15. Kan ik iets doen, zodat ik toch wenkbrauwen of wimpers heb na de tijdelijke uitval?

U kunt het verlies van wenkbrauwen en/of wimpers als vervelend beschouwen. Goed verzorgde ogen horen vaak bij een gezonde uitstraling. Permanente make-up kan daarbij uitkomst bieden. Met behulp van gekleurde pigmenten kunt u toch wenkbrauwen hebben. Daarnaast is het mogelijk om een permanente eyeliner aan te laten brengen. Dit kan in een subtiele tint. Schoonheidsklinieken kunnen u hierbij van dienst zijn.

16. Tot wanneer kan ik mijn mascara gebruiken?

Als uw wimpers (nog) niet uitvallen, kunt u gewoon uw mascara gebruiken. Vallen de wimpers al uit, dan kan mascara nadelen hebben. Door de wimpers te verven worden ze extra benadrukt. Dunner geworden wimpers vallen dan meer op. U heeft bovendien kans om met het mascaraborsteltje de nog aanwezige wimpers los te trekken. Bij het verwijderen van de aangebrachte mascara zijn de wimpers aan een zekere wrijving onderhevig. Hierdoor bestaat de kans dat ze uitvallen.

17. Groeien mijn wimpers en wenkbrauwen terug na de chemo?

Ja. Net zoals haaruitval van het hoofdhaar tijdelijk van aard is, is dat ook het geval bij wimpers en wenkbrauwen. Meestal groeien de wimpers snel na de laatste chemokuur weer terug. Dit verschilt echter per persoon. Ook het volume van het haar kan anders zijn dan voor de chemotherapie.

18. Heb ik een koud hoofd als mijn haar is uitgevallen?

De meeste mensen die door chemotherapie een kaal hoofd hebben, bevestigen dat het hoofd sneller afkoelt. Het dragen van een haarwerk, sjaal of muts is daarom niet alleen bedoeld om een kaal hoofd te camoufleren, het is ook nodig om uw hoofd warm te houden.

19. Waarom dragen sommigen mensen ’s nachts ook een mutsje bij haaruitval?

Het is niet vreemd dat u door haaruitval ’s nachts eerder een koud gevoel krijgt. Haren hebben een uitstekende isolerende werking. Haar houdt de lichaamswarmte op peil. Als u slaapt, kunt u het sneller koud krijgen als gevolg van het haarverlies. Veel mensen kiezen daarom voor het comfort van een zogenaamd chemo slaapmutsje. Deze mutsjes hebben geen schurende binnenkant, zijn vriendelijk voor uw huid en bovendien aangenaam warm.

20. Is hoofdhuidkoeling een optie om haaruitval te voorkomen bij chemotherapie?

Wellicht heeft u er al eens van gehoord, hoofdhuidkoeling. Sommige mensen kiezen hiervoor bij de behandeling van chemotherapie. De mate van haaruitval kan hierdoor soms worden teruggebracht. Houd er rekening mee dat het wel een behoorlijk gevoelige behandeling kan zijn. Overleg altijd met uw arts wat de mogelijkheden zijn met betrekking tot de koeling van de hoofdhuid.

21. Waar vind ik de beste haarwerkspecialist voor een pruik of haarwerk?
Er zijn in Nederland honderden haarwerkspecialisten actief. Let op dat er grote kwaliteitsverschillen bestaan. Kies daarom altijd voor een SEMH-herkende haarwerkspecialist of een haarwerkspecialist die is aangesloten bij ANKO sectie haarwerken. Haaruitval door kanker is soms erg heftig. Het kan fijn zijn als u een mooie pruik of haarwerk heeft, welke goed bij u past.

22. Hoe verzorg ik mijn haar tijdens een chemotherapie behandeling?

Wees zachtaardig voor uw haar tijdens de chemotherapie. Behandel uw haar met de nodige zachtheid. Dit doet u door uw haar niet dagelijks te wassen en daarbij een milde shampoo te gebruiken. Om het haar te drogen, maakt u bij voorkeur geen gebruik van een te warme föhn. Kam uw haar met een zachte borstel en stel het laten zetten van een permanent of het kleuren van uw haar uit tot na afloop van de chemotherapie behandeling.

23. Hoe verzorg ik mijn hoofdhuid als mijn haar door chemo is uitgevallen?

De bestanddelen van de chemotherapie maken uw hoofdhuid droog, waardoor huidschilfers kunnen ontstaan. Met een verzorgende shampoo kunt u de huid reinigen. Het is belangrijk om uw hoofdhuid in goede conditie te houden. Dit kan door dagelijks een olie of crème aan te brengen. Door dit te doen blijft de huid gehydrateerd en worden zowel jeuk als huidirritaties verminderd. Het verzorgen van de hoofdhuid, of deze eens zacht masseren, draagt bij aan de verbetering van de bloedcirculatie. Op deze manier kan nieuwe haargroei gestimuleerd worden.

24. Valt het erg op als ik een haarwerk draag?

Nee, de huidige generatie haarwerken en pruiken zien er uiterst natuurlijk uit. Uw haarwerk ziet eruit alsof het haar uit de hoofdhuid groeit. Veel hangt af van de kwaliteit van het haarwerk en de materialen waaruit het haarwerk is samengesteld. Door voorafgaand aan de chemotherapie en het haarverlies een afspraak te maken bij een haarwerkspecialist, kan een haarwerk gekozen worden dat uitstekend aansluit bij uw eigen natuurlijke haarkleur en kapsel. Probeer verschillende modellen haarwerken en zie zelf hoe natuurlijk het resultaat is. U kunt hiervoor een vertrouwd iemand meenemen naar uw afspraak bij de haarwerkspecialist.

25. Ik heb een haarwerk besteld en nu blijft het haarverlies uit. Wat kan ik doen?

Tijdens het bestellen van een haarwerk bij een erkende haarwerkspecialist is het mogelijk om aan te geven dat indien het verwachte haarverlies toch uitblijft, u het haarwerk kunt annuleren. U hoeft zich hierover niet bezwaard te voelen. Haarwerkspecialisten zullen de mogelijkheid tijdens een gesprek ook nader toelichten.

26. Is het verstandig om twee haarwerken te bestellen?

Het kan een zeker gevoel geven om twee haarwerken in huis te hebben. Als het ene haarwerk gewassen wordt, of onverwacht een beschadiging oploopt, kunt u het andere haarwerk gebruiken. Uiteraard hangt het aanschaffen van een tweede haarwerk af van het budget dat u beschikbaar heeft voor een haarwerk. Kiest u voor twee identieke haarwerken of toch twee verschillende kapsels? Twee haarwerken met subtiele verschillen in bijvoorbeeld de lengte hebben bij veel vrouwen de voorkeur. U kunt dan afwisselen, waarbij het lijkt alsof u uw natuurlijke kapsel iets korter heeft laten bijknippen. Vaak wordt geadviseerd om te wachten met het aanschaffen van een tweede haarwerk tot u tevreden bent met de eerste pruik. Als het dragen u tegenvalt en u toch liever het haarverlies camoufleert met een sjaaltje of een mutsje, zit u niet met twee dure haarwerken die u niet gebruikt.